112 bellen of toch huisartsenpost? Een checklist.
Het is half elf 's avonds en uw kind heeft veertig graden koorts. Of u zit aan tafel en uw vader krijgt plotseling pijn op de borst die niet wegtrekt. Of u staat bij een buurvrouw die duizelig en verward overkomt. In al die situaties is er een drempel: bel je 112 of bel je de huisartsenpost? Onderstaande checklist helpt om die afweging in een paar seconden te maken.
De korte regel
Bij vermoeden van levensgevaar of ernstige spoed: bel 112. Bij klachten waarvoor je gewoon naar de huisarts zou gaan maar buiten kantooruren: bel de huisartsenpost. Bij twijfel: 112. De centralist beoordeelt binnen een minuut wat nodig is en kan altijd terugverwijzen naar de huisartsenpost als dat juister is.
Wanneer 112: medische noodgevallen
De klassieke spoedsignalen bij volwassenen:
- Pijn op de borst, vooral als de pijn uitstraalt naar arm, kaak of rug, gepaard gaat met zweten of misselijkheid, en niet wegtrekt in rust.
- Plotse verlamming, scheve mondhoek, onverstaanbare spraak, kortom de FAST-tekens van een beroerte.
- Ernstig bloedverlies dat niet stopt met druk, een wond met spuitend bloed.
- Acute kortademigheid, iemand die naar adem hapt, blauw verkleurt, niet meer kan praten.
- Bewustzijnsverlies, iemand reageert niet meer op aanspreken of pijnprikkel.
- Verdrinking, elektrocutie, val van grote hoogte, ernstig verkeersongeval.
- Stikkend kind, een baby of peuter die niet meer ademt of iets in de luchtweg heeft.
- Poging tot zelfdoding, ernstige zelfbeschadiging, een vermoeden van overdosis.
Wanneer huisartsenpost
De huisartsenpost is voor klachten die niet kunnen wachten tot de eerstvolgende werkdag, maar ook geen ambulance vragen. Typische voorbeelden:
- Koorts boven de achtendertig graden zonder verdere alarmsignalen, een hangerige peuter die wel reageert en drinkt.
- Lichte wonden en snijwonden, mogelijk hechtbaar maar zonder hevig bloedverlies.
- Forse maag- en darmklachten die niet weggaan, mits zonder uitdroging of bloed.
- Mogelijke blaasontsteking, oorontsteking, urineweginfectie.
- Vraag over medicatie waarvoor je normaal de huisarts zou bellen.
- Kortdurende lage rugpijnna een verkeerde beweging, zonder uitstraling naar het been.
Het 0900-nummer van de huisartsenpost staat op de site van je eigen huisartsenpraktijk en in het beantwoordbericht van de praktijk buiten kantooruren. De call is geen 112 met een ambulance erachter: een triagist beoordeelt of je naar de post kunt komen, of de dokter naar je toe komt, of dat doorverwezen wordt naar de eerste hulp.
Niet-medische redenen om 112 te bellen
112 is geen exclusief ambulancenummer. Je belt het ook voor:
- Brand, ook bij rookontwikkeling zonder zichtbare vlammen, zelfs als je niet zeker weet of het een echte brand is.
- Lopend misdrijf, geweld, inbraak terwijl je thuis bent, dreiging met een wapen.
- Verkeersongeval met letselof waarbij iemand bekneld zit.
- Verdrinking of vermissing op water: de KNRM en de waterpolitie worden via 112 gealarmeerd.
De minder bekende routes
Niet iedereen kan bellen. Voor doven en slechthorenden bestaat een sms-dienst: na eenmalige registratie via 112nl.nl mag je in een noodgeval een sms sturen naar het nummer 112. De centralist neemt vervolgens via sms contact op. De 112NL-app doet hetzelfde en heeft als voordeel dat je locatie automatisch wordt meegestuurd. De app werkt ook in andere EU-landen.
Wie geen Nederlands spreekt, kan in het Engels of Duits terecht bij de meldkamer. Vraag bij twijfel om een tolkenservice, die is binnen een paar minuten beschikbaar.
Twee dingen om te onthouden
Het eerste: bij beroerte telt elke minuut. Een beroerte is tijdens de eerste paar uur behandelbaar met medicatie die het stolsel oplost. Daarna verdwijnt die optie en blijft alleen revalidatie over. FAST-tekens bij iemand: meteen 112.
Het tweede: bij een vermoeden van hartinfarct ga je niet zelf rijden. Bel 112. Een ambulance heeft monitoring en medicatie die in een gewone auto niet beschikbaar is, en de ambulance belt vooruit naar het ziekenhuis zodat de behandelaar al klaar staat als je binnenkomt.
Twijfel je? Bel 112.
Het kostte de meldkamer in 2024 gemiddeld iets minder dan een minuut om een 112-melding te triageren. De gevolgen van onterecht bellen zijn klein: een vriendelijke triagist die je terugverwijst naar de huisartsenpost. De gevolgen van onterecht niet bellen kunnen onomkeerbaar zijn. Twijfel je? Bel 112. Zij beoordelen het in onder een minuut.
Veelgestelde vragen
- Wanneer bel je 112?
- Bij vermoeden van levensgevaar, ernstige verwonding, brand of een lopend misdrijf. Borstpijn die uitstraalt naar de arm, plotse verlamming aan een lichaamshelft, hevig bloedverlies dat niet stopt, een baby die niet meer ademt: in al die gevallen bel je 112 zonder aarzelen.
- Wanneer bel je de huisartsenpost?
- Bij klachten waarvoor je normaal je huisarts zou bellen, maar buiten kantoortijd. Koorts zonder andere ernstige verschijnselen, een snijwond die mogelijk gehecht moet worden, een kind dat hangerig is maar wel reageert, lichte buikpijn: dat hoort bij de huisartsenpost. Het nummer is een regionaal 0900-nummer.
- Wat is FAST en hoe gebruik ik het?
- FAST is een ezelsbruggetje om een beroerte te herkennen. F staat voor Face (vraag iemand te lachen, hangt een mondhoek omlaag?). A staat voor Arms (laat beide armen optillen, zakt een arm weg?). S staat voor Speech (vraag een korte zin te zeggen, klinkt het verward?). T staat voor Time, bel direct 112 zodra je een van deze drie ziet. Bij beroerte telt elke minuut.
- Kun je ook sms-en naar 112?
- Ja, voor doven en slechthorenden bestaat een sms-dienst. Eenmalig registreren via 112nl.nl maakt je telefoonnummer bekend bij de meldkamer, daarna kun je in een noodsituatie een sms sturen naar 112. Er is ook de 112NL-app waarmee je locatiegegevens automatisch meestuurt en met de meldkamer kunt chatten.
- Wat als je twijfelt over 112 of huisartsenpost?
- Bel 112. De centralist triageert je vraag in onder een minuut en schakelt door naar de huisartsenpost als dat juister is. De gevolgen van onterecht 112 bellen zijn klein, de gevolgen van onterecht niet bellen kunnen groot zijn.
- Mag ik 112 ook bellen voor andere noden?
- Zeker. Naast medische noodgevallen gebruik je 112 ook bij brand, een lopend misdrijf, geweld, of een verkeersongeval met letsel. Voor minder urgente zaken bel je 0900-8844 (politie) of het 0900-nummer van je gemeente bij overlast.
Bel 112 in een echte noodsituatie.
Onthoud: 112 bij spoed, huisartsenpost bij niet-spoed buiten kantooruren, eigen huisarts overdag. Twijfel je? Bel 112.